Φανταστείτε ότι ένας πελάτης, τεχνικός συντήρησης, διανομέας ή ελεγκτική αρχή σαρώνει έναν κωδικό που βρίσκεται πάνω στο προϊόν και αποκτά πρόσβαση σε οργανωμένες πληροφορίες σχετικά με την προέλευση, τη σύνθεση, τα χαρακτηριστικά, τις επισκευές ή τις δυνατότητες ανακύκλωσής του. Δεν χρειάζεται να αναζητήσει την τεκμηρίωση στον ιστότοπο του κατασκευαστή ούτε να ζητήσει την αποστολή ενός ακόμη αρχείου. Οι πληροφορίες είναι διαθέσιμες στο ψηφιακό διαβατήριο που αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο προϊόν.
Αυτή είναι ακριβώς η ιδέα του Digital Product Passport (DPP), δηλαδή του ψηφιακού διαβατηρίου προϊόντος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει αυτό το σύστημα στο πλαίσιο των δράσεων για πιο βιώσιμα προϊόντα, διαφάνεια στις αλυσίδες εφοδιασμού και κυκλική οικονομία.
Για πολλές επιχειρήσεις, ωστόσο, θα είναι κάτι περισσότερο από ένας νέος τρόπος παρουσίασης πληροφοριών. Το DPP συνεπάγεται την ανάγκη οργάνωσης των δεδομένων προϊόντων, καθορισμού της ευθύνης για την ενημέρωσή τους και διασφάλισης της συνεργασίας μεταξύ των πληροφοριακών συστημάτων.
Γι’ αυτό αξίζει να ασχοληθείτε με το θέμα από τώρα, ακόμη κι αν οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τα προϊόντα της εταιρείας σας δεν έχουν τεθεί ακόμη σε ισχύ.
Τι είναι το Digital Product Passport;
Το Digital Product Passport είναι ένα ψηφιακό σύνολο πληροφοριών σχετικά με ένα προϊόν, τα εξαρτήματα ή τα υλικά του. Σκοπός του είναι να παρέχει πρόσβαση σε δεδομένα που σχετίζονται με τη χρήση, τη διάρκεια ζωής, την επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και τη συμμόρφωση με τις σχετικές απαιτήσεις.
Το εύρος των πληροφοριών δεν θα είναι ίδιο για όλα τα προϊόντα. Μπορεί να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
-
τον κατασκευαστή και την ταυτοποίηση του προϊόντος·
-
την προέλευση και τη σύνθεση των υλικών·
-
πληροφορίες σχετικά με ουσίες σημαντικές για την ασφάλεια και το περιβάλλον·
-
τεχνικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά·
-
οδηγίες χρήσης, συντήρησης και επισκευής·
-
πληροφορίες σχετικά με τη διάρκεια ζωής, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση·
-
δεδομένα για τα εξαρτήματα και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην παραγωγή.
Οι πληροφορίες που θα απαιτούνται καθορίζονται από τις διατάξεις που ισχύουν για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων. Επομένως, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι κάθε διαβατήριο θα περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω δεδομένα.
Η πρόσβαση στο διαβατήριο θα είναι δυνατή μέσω ενός ψηφιακού φορέα δεδομένων που συνδέεται με το προϊόν. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι ένας κωδικός QR, αλλά οι τελικές απαιτήσεις σχετικά με τον φορέα και τη θέση του θα εξαρτώνται από τις διατάξεις για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων.
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι οι πληροφορίες για το προϊόν πρέπει να είναι οργανωμένες, αναγνώσιμες από διαφορετικά συστήματα και διαθέσιμες στους εξουσιοδοτημένους αποδέκτες για όλη την απαιτούμενη περίοδο.
Θα είναι υποχρεωτικό το ψηφιακό διαβατήριο για όλα τα προϊόντα;
Όχι. Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες επιφυλάξεις που πρέπει να τονιστούν με σαφήνεια.
Η βάση του συστήματος DPP της ΕΕ είναι ο κανονισμός ESPR, δηλαδή ο κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό βιώσιμων προϊόντων (ΕΕ) 2024/1781. Θεσπίζει το πλαίσιο για την εισαγωγή ψηφιακών διαβατηρίων, αλλά οι λεπτομερείς απαιτήσεις καθορίζονται σταδιακά και ξεχωριστά για κάθε κατηγορία προϊόντων. Ορισμένοι τομείς διέπονται επίσης από χωριστές διατάξεις.
Οι μπαταρίες αποτελούν τον πρώτο συγκεκριμένο τομέα. Από τις 18 Φεβρουαρίου 2027, το διαβατήριο θα απαιτείται για συγκεκριμένες κατηγορίες: μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, μπαταρίες ελαφρών μέσων μεταφοράς και βιομηχανικές μπαταρίες χωρητικότητας άνω των 2 kWh.
Οι απαιτήσεις αναμένεται να επεκταθούν και σε άλλες κατηγορίες προϊόντων τα επόμενα χρόνια. Στα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο σίδηρος και ο χάλυβας, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, τα ελαστικά, το αλουμίνιο, τα έπιπλα και τα στρώματα. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα δημοσίευσης των τομεακών διατάξεων είναι ενδεικτικό. Η αναφορά ενός έτους για την έκδοση μιας πράξης δεν σημαίνει ότι από εκείνο το έτος όλα τα προϊόντα της συγκεκριμένης κατηγορίας πρέπει ήδη να διαθέτουν διαβατήριο.
Για τις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις που εκδίδονται βάσει του ESPR, οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν μεταβατική περίοδο τουλάχιστον 18 μηνών πριν από την έναρξη εφαρμογής των νέων απαιτήσεων, σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζονται στον κανονισμό.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες πρέπει να παρακολουθούν τις διατάξεις για τα συγκεκριμένα προϊόντα που κατασκευάζουν, εισάγουν ή διαθέτουν στην αγορά της ΕΕ. Δεν αρκεί μια γενική ενημέρωση ότι το DPP έρχεται.
Το DPP δεν είναι ένας συνηθισμένος κωδικός QR στη συσκευασία
Με την πρώτη ματιά, το ψηφιακό διαβατήριο μπορεί να μοιάζει με τον γνωστό κωδικό QR που οδηγεί στη σελίδα ενός προϊόντος. Η διαφορά, όμως, είναι ουσιώδης.
Ένας συνηθισμένος κωδικός QR μπορεί να οδηγεί σε οποιαδήποτε υποσελίδα, κατάλογο ή αρχείο PDF. Δεν εγγυάται ότι οι πληροφορίες θα είναι πλήρεις, ενημερωμένες, κατάλληλα οργανωμένες ή αναγνώσιμες από άλλα συστήματα.
Το DPP πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένα αναγνωριστικά, δομή δεδομένων, κανόνες πρόσβασης και πρότυπα διαλειτουργικότητας. Αυτό σημαίνει ότι η προετοιμασία του δεν πρέπει να περιορίζεται στη δημιουργία μιας ιστοσελίδας με περιγραφή του προϊόντος.
Σημαντική είναι επίσης η αρχιτεκτονική της συνολικής λύσης. Οι πληροφορίες μπορούν να αποθηκεύονται από τον υπεύθυνο οικονομικό φορέα ή από εξουσιοδοτημένο πάροχο υπηρεσιών. Το μητρώο DPP της ΕΕ δεν είναι απλώς μια κεντρική αποθήκη όλων των δεδομένων για τα προϊόντα. Αποθηκεύει κυρίως μοναδικά αναγνωριστικά και τις απαιτούμενες πληροφορίες μητρώου, επιτρέποντας τη σύνδεση του προϊόντος με το κατάλληλο διαβατήριο.
Αυτή είναι μια σημαντική διάκριση για τις εταιρείες που σχεδιάζουν την εφαρμογή του συστήματος. Πρέπει να σχεδιαστούν τόσο ο τρόπος αποθήκευσης και ενημέρωσης των δεδομένων όσο και ο μηχανισμός κοινοποίησής τους.
Γιατί το DPP αποτελεί πρόκληση για τα πληροφοριακά συστήματα;
Οι πληροφορίες που απαιτούνται για τη δημιουργία ενός ψηφιακού διαβατηρίου σπάνια βρίσκονται σε ένα μόνο σημείο.
Τα δεδομένα για το προϊόν μπορεί να είναι διασκορπισμένα σε ένα σύστημα ERP, μια βάση δεδομένων προϊόντων, ένα σύστημα αποθήκης, τεχνική τεκμηρίωση, εργαλεία παραγωγής, μια πλατφόρμα B2B και ένα ηλεκτρονικό κατάστημα. Ορισμένες πληροφορίες μπορεί να προέρχονται από προμηθευτές εξαρτημάτων ή υλικών, ενώ άλλες προκύπτουν μόνο κατά τη χρήση του προϊόντος.
Αν μια εταιρεία θέλει να ετοιμάσει ένα αξιόπιστο διαβατήριο, πρέπει να μπορεί να συγκεντρώνει αυτά τα δεδομένα, να τα επαληθεύει, να τα συνδέει με το σωστό προϊόν και να τα διαθέτει στην κατάλληλη μορφή.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται ο ρόλος ενός καλά σχεδιασμένου περιβάλλοντος IT.
1. Οργάνωση των δεδομένων προϊόντων
Το πρώτο βήμα είναι να προσδιοριστεί ποιες πληροφορίες για τα προϊόντα διαθέτει ήδη η εταιρεία, πού αποθηκεύονται και ποιος είναι υπεύθυνος για την ακρίβειά τους.
Πρέπει να εντοπιστούν τα διπλότυπα, τα κενά, οι διαφορές στην ονομασία και οι ασυνέπειες μεταξύ των συστημάτων. Για παράδειγμα, το ίδιο εξάρτημα μπορεί να εμφανίζεται σε πολλές βάσεις δεδομένων με διαφορετικές ονομασίες, γεγονός που δυσχεραίνει τη σαφή σύνδεσή του με το τελικό προϊόν.
2. Μοναδική ταυτοποίηση προϊόντων
Το σύστημα πρέπει να διακρίνει τα κατάλληλα επίπεδα ταυτοποίησης. Ανάλογα με τις απαιτήσεις, το διαβατήριο μπορεί να αφορά ένα μοντέλο, μια παρτίδα παραγωγής ή ένα μεμονωμένο τεμάχιο.
Δεν πρόκειται για ασήμαντη λεπτομέρεια. Η διαχείριση πληροφοριών που είναι κοινές για ολόκληρη σειρά προϊόντων διαφέρει από τη διαχείριση δεδομένων που αλλάζουν κατά τη χρήση μιας συγκεκριμένης συσκευής.
3. Ενοποίηση συστημάτων
Το DPP μπορεί να απαιτεί τη συλλογή πληροφοριών από διάφορες πηγές. Γι’ αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ενοποιήσεις μεταξύ ERP, PIM, συστημάτων παραγωγής και αποθήκης, πλατφορμών πωλήσεων και λύσεων εξωτερικών συνεργατών.
Δεν πρόκειται για την αντικατάσταση όλων των συστημάτων από ένα. Στόχος είναι να διασφαλιστεί η ελεγχόμενη ροή δεδομένων και να περιοριστεί η χειροκίνητη επανακαταχώριση πληροφοριών.
4. Διαχείριση πρόσβασης στις πληροφορίες
Δεν χρειάζεται όλα τα δεδομένα να είναι δημόσια. Ορισμένες πληροφορίες μπορεί να προορίζονται για τους καταναλωτές, ενώ άλλες για τα συνεργεία επισκευής, τους φορείς ανακύκλωσης, τις εποπτικές αρχές ή άλλους εξουσιοδοτημένους συμμετέχοντες στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Επομένως, το σύστημα πρέπει να επιτρέπει τη διαχείριση δικαιωμάτων και την κοινοποίηση των κατάλληλων συνόλων δεδομένων στους αντίστοιχους αποδέκτες.
5. Επικαιρότητα και ιστορικό δεδομένων
Το διαβατήριο δεν μπορεί να είναι απλώς ένα στατικό έγγραφο που δημιουργείται την ημέρα της πώλησης. Ανάλογα με το είδος του προϊόντος και τις νομικές απαιτήσεις, οι πληροφορίες μπορεί να χρειάζονται επικαιροποίηση, για παράδειγμα μετά από αλλαγή της κατάστασης του προϊόντος, επισκευή, επαναχρησιμοποίηση ή αλλαγή του υπεύθυνου φορέα.
Απαιτούνται, επομένως, διαδικασίες επικαιροποίησης, έλεγχος εκδόσεων, ιστορικό αλλαγών και σαφής καθορισμός του ποιος μπορεί να τροποποιεί τις επιμέρους πληροφορίες.
Ποιος είναι υπεύθυνος για το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος;
Το ερώτημα αυτό έχει μεγάλη οργανωτική και τεχνική σημασία.
Κατά κανόνα, την ευθύνη για την εκπλήρωση των απαιτήσεων σχετικά με το DPP φέρει ο αρμόδιος οικονομικός φορέας που ορίζεται στους κανονισμούς για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων. Ανάλογα με τη νομοθεσία, αυτός μπορεί να είναι ο κατασκευαστής, ο εισαγωγέας ή άλλος φορέας που διαθέτει το προϊόν στην αγορά.
Μια εταιρεία μπορεί να αναθέσει σε εξωτερικό πάροχο την προετοιμασία, την αποθήκευση ή την τεχνική διαχείριση του διαβατηρίου. Αυτό, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη μεταβίβαση σε αυτόν της νομικής ευθύνης για τη συμμόρφωση του προϊόντος και των απαιτούμενων πληροφοριών.
Στην περίπτωση των μπαταριών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διακρίνει ρητά την ευθύνη του οικονομικού φορέα από τη δυνατότητα εξουσιοδότησης άλλου φορέα για την εκτέλεση εργασιών που σχετίζονται με το διαβατήριο. Η τελική ευθύνη παραμένει στον φορέα που ορίζεται από τη νομοθεσία.
Γι’ αυτό, ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού της λύσης, αξίζει να καθοριστούν:
-
ποιος παρέχει τα επιμέρους δεδομένα·
-
ποιος τα επαληθεύει·
-
ποιος εγκρίνει τη δημοσίευσή τους·
-
ποιος είναι υπεύθυνος για τις επικαιροποιήσεις·
-
ποιος διαχειρίζεται την πρόσβαση στις πληροφορίες·
-
πώς γίνεται η μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων σε περίπτωση αλλαγής προμηθευτή ή φορέα εκμετάλλευσης.
Χωρίς αυτόν τον καταμερισμό, ακόμη και ένα καλά σχεδιασμένο σύστημα μπορεί γρήγορα να γίνει δύσκολο στη συντήρηση.
Πώς να προετοιμάσετε την εταιρεία σας για το Digital Product Passport; Πρακτική λίστα ενεργειών
Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι να δημοσιευτούν όλοι οι λεπτομερείς κανονισμοί για να ξεκινήσετε την προετοιμασία. Μπορείτε να κάνετε από τώρα ορισμένες ενέργειες που θα συμβάλουν στον περιορισμό του μελλοντικού κόστους και του κινδύνου μιας χαοτικής υλοποίησης.
Βήμα 1. Ελέγξτε αν τα προϊόντα σας θα υπόκεινται στις απαιτήσεις
Εντοπίστε τις κατηγορίες προϊόντων που κατασκευάζει, εισάγει ή διαθέτει στην αγορά της ΕΕ η εταιρεία σας. Στη συνέχεια, ελέγξτε τους σχετικούς κανονισμούς και τα χρονοδιαγράμματα. Μην βασίζετε τις αποφάσεις σας αποκλειστικά σε γενικές πληροφορίες για το DPP.
Βήμα 2. Χαρτογραφήστε τα δεδομένα των προϊόντων
Καθορίστε ποιες πληροφορίες είναι ήδη διαθέσιμες, σε ποια συστήματα βρίσκονται και ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτές. Αξίζει να συμπεριλάβετε και τα δεδομένα που προέρχονται από προμηθευτές και υπεργολάβους.
Βήμα 3. Αξιολογήστε την ποιότητα και την πληρότητα των πληροφοριών
Ελέγξτε αν τα δεδομένα είναι συνεπή και επικαιροποιημένα και αν μπορούν να συσχετιστούν με σαφήνεια με ένα προϊόν, μια παρτίδα ή ένα τεμάχιο. Είναι η κατάλληλη στιγμή για να οργανώσετε τα αναγνωριστικά και τους κανόνες ονοματοδοσίας.
Βήμα 4. Αναλύστε τα υφιστάμενα συστήματα και τις ενοποιήσεις
Εξετάστε αν οι λύσεις που χρησιμοποιείτε επιτρέπουν τη συλλογή, την επικαιροποίηση και την κοινοποίηση των απαιτούμενων δεδομένων. Εντοπίστε τα σημεία όπου οι πληροφορίες μεταφέρονται χειροκίνητα ή αποθηκεύονται σε ξεχωριστά αρχεία.
Βήμα 5. Σχεδιάστε την αρχιτεκτονική της λύσης
Αποφασίστε αν αρκεί η επέκταση των υφιστάμενων συστημάτων, αν χρειάζεται να δημιουργηθεί πρόσθετη μονάδα ή αν απαιτείται ειδική πλατφόρμα. Είναι σημαντικό η λύση να είναι έτοιμη για μελλοντικές απαιτήσεις και να μην εξαρτά την εταιρεία από έναν μόνο προμηθευτή.
Βήμα 6. Καθορίστε τους κανόνες συντήρησης και επικαιροποίησης
Το διαβατήριο δεν απαιτεί μόνο τη δημιουργία, αλλά και τη διατήρηση των πληροφοριών σε κατάλληλη μορφή. Σχεδιάστε την κατανομή της ευθύνης για τα δεδομένα, τις διαδικασίες αλλαγών, τα αντίγραφα ασφαλείας και τη διασφάλιση της συνεχούς πρόσβασης.
Χρειάζεται η εταιρεία νέα εφαρμογή γι’ αυτό;
Όχι απαραίτητα. Σε ορισμένες επιχειρήσεις αρκεί η κατάλληλη επέκταση των υφιστάμενων συστημάτων και η προετοιμασία ενοποιήσεων. Σε άλλες, μπορεί να χρειαστεί η δημιουργία πρόσθετης μονάδας διαχείρισης δεδομένων προϊόντων ή ξεχωριστής πλατφόρμας για τα ψηφιακά διαβατήρια.
Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στην ανάλυση της υφιστάμενης υποδομής, του αριθμού των προϊόντων, των πηγών δεδομένων, των απαιτήσεων πρόσβασης και της κλίμακας της μελλοντικής λύσης.
Αξίζει επίσης να θυμάστε ότι το κόστος ενός τέτοιου έργου δεν περιορίζεται στη δημιουργία της εφαρμογής. Πρέπει να συνυπολογιστούν οι ενοποιήσεις, η μετεγκατάσταση δεδομένων, οι δοκιμές, η συντήρηση, οι επικαιροποιήσεις και η εξέλιξη του συστήματος παράλληλα με τις αλλαγές στη νομοθεσία.
Περισσότερα για το τι πρέπει να προσέξετε κατά τον προγραμματισμό του προϋπολογισμού για εξατομικευμένες λύσεις γράψαμε στο άρθρο: Πόσο κοστίζει πραγματικά μια εξατομικευμένη εφαρμογή; Δεν είναι μόνο το κόστος υλοποίησης.
Αξίζει επίσης να εξετάσετε το DPP στο ευρύτερο πλαίσιο του συνολικού περιβάλλοντος εφαρμογών που χρησιμοποιούνται στην επιχείρηση. Αν οι πληροφορίες για τα προϊόντα είναι κατανεμημένες σε πολλά εργαλεία, η προετοιμασία του διαβατηρίου μπορεί να αποκαλύψει προβλήματα που προηγουμένως δεν ήταν ορατά. Διαβάστε περισσότερα στο άρθρο: Πόσα συστήματα χρειάζεται πραγματικά η εταιρεία σας; SaaS sprawl, δηλαδή το χάος των εργαλείων για τα οποία πληρώνετε.
Το DPP δεν είναι μόνο υποχρέωση. Είναι και μια ευκαιρία να οργανώσετε τις πληροφορίες για τα προϊόντα
Το ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αλλαγής στον τρόπο διαχείρισης των πληροφοριών στην αλυσίδα εφοδιασμού. Τα δεδομένα που μέχρι τώρα ενδέχεται να ήταν διάσπαρτα σε έγγραφα, υπολογιστικά φύλλα, συστήματα παραγωγής και βάσεις δεδομένων προϊόντων θα πρέπει να είναι διαθέσιμα σε πιο οργανωμένη και διαλειτουργική μορφή.
Για τις εταιρείες αυτό σημαίνει νέες εργασίες, αλλά και μια ευκαιρία για βελτίωση της ιχνηλασιμότητας των προϊόντων, αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση και συντήρηση, καλύτερη ροή πληροφοριών με τους συνεργάτες και πιο συνειδητή διαχείριση του κύκλου ζωής των προϊόντων.
Δεν αξίζει να αντιμετωπίζετε το DPP αποκλειστικά ως ένα ακόμη πεδίο προς συμπλήρωση στην τεκμηρίωση. Πρόκειται για ένα ζήτημα που επηρεάζει την αρχιτεκτονική των συστημάτων, την ποιότητα των δεδομένων, τις ενοποιήσεις και τις επιχειρηματικές διαδικασίες.
Στη Web24 σχεδιάζουμε εξατομικευμένες εφαρμογές, πλατφόρμες και διασυνδέσεις που βοηθούν τις επιχειρήσεις να οργανώνουν τα δεδομένα τους και να αναπτύσσουν το τεχνολογικό τους περιβάλλον σύμφωνα με τις πραγματικές τους ανάγκες. Η προετοιμασία για τα ψηφιακά διαβατήρια προϊόντων μπορεί να είναι ένας από τους λόγους για να εξετάσετε πώς λειτουργούν σήμερα τα συστήματα της επιχείρησής σας.
Γιατί στον κόσμο των ψηφιακών διαβατηρίων, πλεονέκτημα θα αποκτήσουν όχι μόνο οι επιχειρήσεις που διαθέτουν δεδομένα, αλλά όσες μπορούν να τα διαχειρίζονται αποτελεσματικά.



